پیروز زکی

عضو هیات علمی دانشگاه، گروه محیط زیست

شگفتی‌های خلقت پلاتی‌پوس
ساعت ۱٢:٠۳ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢٧ آذر ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: پلاتی‌پوس ، پستانداران تخم‌گذار ، platypus ، monotremata

شگفتی‌های خلقت پلاتی‌پوس

چکیده : پلاتی‌پوس نامی است که به یک پستاندار نیمه آب‌زی تخصیص داده شده است که تنها در استرالیای شرقی شامل تاسمانیا یافت می‌شود. این جاندار به راسته‌ی پستانداران تخم‌گذار، رده‌ی پستانداران تعلق دارد. به بیان دیگر پلاتی‌پوس در زمره‌ی 5 گونه‌ی باقی مانده‌ی پستانداران تخم‌گذار است. این جاندار دارای یژگی‌های بسیار منحصر به فرد و غیرعادی می‌باشد. در واقع، پلاتی‌پوس به عنوان مجموعه‌ای از چندگونه در نظر گرفته می‌شود، برای مثال مرغابی (نوک و پاهای پرده‌دار) سگ آبی (دم) و سمور دریایی (بدن و خز). پلاتی‌پوس شکار می‌کند و در زیر آب جفت‌گیری می‌کند ولی روی زمین زندگی می‌کند. در این مقاله وقایع جالب و اطلاعات شگفت انگیزی را درباره‌ی پلاتی‌پوس برای شما فراهم کردیم.


جایگاه سیستماتیک (رده‌بندی) پلاتی‌پوس :

سلسله (فرمانروا) : جانوران

Kingdom: Animalia

شاخه : طنابداران

Phylum: Chordata

رده : پستانداران

Class: Mammalia

راسته : پستانداران تخم‌گذار

Order: Monotremata

خانواده (تیره) : اورنی‌تو رین‌کیده

Family: Ornithorhynchidae

جنس :  اورنی‌تو رین‌کوس

Genus: Ornithorhynchus

گونه : اورنی‌تو رین‌کوس آناتی‌نوس

Species: O. anatinus

 

ویژگی‌های مورفولوژیک :

طول (نر) : 50 سانتی‌متر

Length (males): 50 cm (20 in)

طول (ماده) : 43 سانتی‌متر

Length (females): 43 cm (17 in)

وزن : 700 گرم تا 2400 گرم

Weight: 700 g to 2.4 kg (1.54 to 5.3
  lb)

دم : 13 سانتی‌متر

Tail: 13 cm (5 in)

طول عمر : حدود 12 سال

Age: Around 12 years

زیستگاه طبیعی : استرالیای شرقی
  ، تاسمانیا

Natural Habitat: Eastern Australia, including
  Tasmania

رژیم غذایی : گوشت‌خوار

Diet: Cernivorous

پستانداران تخم‌گذار ، نمونه‌های
نادر و کمیاب جهان

به‌طور کلی
پستانداران تخم‌گذار در جهان 5 گونه هستند، که همگی بومی استرالیا، از جمله تاسمانیا
هستند. چهار گونه­ی جوجه تیغی استرالیایی (خارپشت بدون دندان) و این گونه، تنها
باقی‌ماندگان پستاندار تخم­گذار در قید حیات می‌باشند. یعنی تنها پستاندارانی که
در عوض بچه زاییدن مانند پرندگان تخم می‌گذارند. این گونه تنها معرف خانواده­اش (Ornithorhynchidae) و تنها معرف
جنس­اش (Ornithorynchus) می­باشد.

ظاهر عجیب و
غریب

ظاهر عجیب و
غریب این پستاندار تخم­گذار، زهرآلود، نوک اردکی، با دم سگ آبی، با پای سمور
دریایی، طبیعت شناسان اروپایی را زمانی که برای اولین بار با آن مواجه شدند، گیج شدند.
این جاندار از معدود پستانداران زهرآلود می­باشد؛ پلاتی‌پوس دارای یک عضو نوک تیز
در پای عقبی می­باشد که سم از خود رها می­کند و می‌تواند درد شدیدی را برای انسان
به همراه داشته باشد. ویژگی منحصر به فرد پلاتی‌پوس، آن را به موضوع مهمی برای
مطالعه و بررسی بیولوژی تکاملی و نشانه­ی قابل تشخیص و شمایلی از استرالیا تبدیل
کرده است. این جانور به عنوان یک چیز خوش یمن در وقایع ملی به نظر می­آید و در پشت
سکه 20 سنتی استرالیا وجود دارد. پلاتی‌پوس علامت جانوری را ایالت New South Wales می­باشد.

زمانی که
برای اولین بار در سال 1798 پلاتی‌پوس توسط اروپایی کشف شد، خز و طراحی کلیات این
جانور توسط کاپیتان جان هانتر، دومین حکمران ایالت ولز جنوبی جدید (New south wales)، به
بریتانیا و ایرلند (شمالی) فرستاده شد، در ابتدا دانشمندان بریتانیایی متقاعد شدند
که این مشخصه­ها باید یک شوخی فریب­آمیز باشند. جورج شاو، کسی که برای
اولین بار در سال 1799 در مجموعه­ای از مطالب گوناگون طبیعت­شناسان، توصیفی از این
جاندار به عمل آورد، گفته بود که تردید نداشتن در باور این‌که این جاندار یک طبیعت
حقیقی است غیرممکن است، و رابرت نوکس اعتقاد داشت که ممکن است این جاندار
توسط برخی تاکسیدرمیت­های آسیایی ساخته شده باشد. به این موضوع هم فکر شده بود که
ممکن است مشخصه نوک اردک را به بدن جانداری شبیه سگ آبی دوخته باشد. شاو،
حتی جفتی از برش­ها را برای بررسی جای بخیه و کوک مورد بررسی قرار داد.

افسانه بومی

مطابق با
افسانه‌ی بومی، اولین پلاتی‌پوس بعد از اینکه یک اردک ماده جوان با یک موش آبی
ازدواج کرد بدنیا آمده است. نوک را آنها از مادر به ارث بردند و پاها و موهای خود
را از پدر به ارث می‌بردند.

شناسایی علمی و نام‌گذاری

در سال 1799
پلاتی‌پوس‌ها ابتدا توسط دانشمندان انگلیسی تشخیص و شرح داده شدند که توسط دکتر جورج
شاو
بود. نام متداول پلاتی‌پوس، یک کلمه­ی لاتین است که از کلمات یونانی


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 





 (“platys”، پهن و صاف) و

 (“pous” پا) به معنا پا صاف گرفته شده
است. شاو زمانی‌که برای اولین بار این جاندار را توصیف می­کرد این نام را مطرح
کرد، ولی سریعا مشخص شد که این عبارت مربوط به یک حشره­ی کوچک سوراخ کننده­ی چوب
است. جوهان بلومنباچ در سال 1800 به عنوان Ornithorhynehus paradoxus نام‌گذاری
نمود که مورد قبول مجامع رسمی جانورشناسی قرار گرفت.

مردم
بریتانیایی در استرالیا به پلاتی‌پوس کورموش آبی می‌گفتند. دکتر شاو در شرح
تفسیرات علمی خود در سال 1799 نام پلاتی‌پوس آناتی‌نوس را به آن داد، که از کلمات
یونانی و لاتین سرچشمه می‌گیرد و به معنای پاهای مسطح، شبیه به اردک می‌باشد. به
هر حال زمانی که این اسم شناخته شده که پلاتی‌پوس‌ها پیش از این برای نام‌گذاری
گروهی از سوسک‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت، نام علمی Ornithorhynchus anatinus رسمی به‌وجود آمد و باقی ماند، کلمه‌ی اول آن به معنای پرنده‌ای شبیه
جانور پوزه دراز می‌باشد.

 

شکل ظاهری
(مورفولوژی)

اندازه‌ی یک پلاتی‌پوس به اندازه‌ی یک گربه‌ی خانگی است. طول جثه‌ی پلاتی‌پوس
نر در حدود 50 تا 60 سانتی‌متر و طول جثه‌ی جنس ماده در حدود 40 تا 50 سانتی‌متر
است. وزن پلاتی‌پوس نر بالغ تقریباً 2 کیلوگرم و وزن پلاتی‌پوس ماده تقریباً 8/0
کیلوگرم است. نوک حساس، انعطاف‌پذیر پلاتی‌پوس، به رنگ آبی- خاکستری، مایل به سیاه
می‌باشد که دارای دو حفره‌ی بینی نزدیک سر می‌باشد. جایگاه حفره های بینی این
امکان را برای پلاتی‌پوس فراهم می‌کند که در حالی که بدن اش در زیر سطح آب قرار
گرفته، تنفس کند.

حواس قابل توجه در پلاتی پوس

1 - سیستم الکترورسپتور در نوک

نوک پایینی نسبت به نوک بالایی کوچکتر است. نوک دارای سیستم الکترورسپتور
می‌باشد که تقریباً دارای 000/850 رسپتور(گیرنده) الکتریکی است. زمانی که پلاتی‌پوس
به زیر آب می رود یا به دنبال غذا می رود، گوش ها، چشم ها و حفره های بینی اش را
می بندد. سیستم الکترورسپتور در نوک، جریان های الکتریکی ایجاد شده توسط فعالیت
عضلانی شکار کوچک را نمایان می سازد و حتی ممکن است به پلاتی‌پوس در آشکارسازی
میدان الکتریکی ایجاد شده کمک کند.

2 - گوش ها و حس شنوایی

مجاری یا کانال های گوش در هر دو طرف سر پلاتی‌پوس قرار گرفته اند. پلاتی‌پوس
دارای گوش های خارجی نمی‌باشند. این مجاری زمانی بسته می‌شوند که این جانور در زیر
آب شناور باشد یا در حال غواصی باشد. درخارج از آب این مجاری گوش نسبت به صدا
بسیار حساس می‌باشند.

3 - چشم ها و حس بینایی

چشمان ریز و براق نسبت به حرکت بسیار حساس اند. سلول های مخروطی در
شبکیه یافت شدند. این مسئله احتمال بینایی رنگی را در پلاتی‌پوس نشان می دهد.
چشمان این جاندار برای اسکن کردن مراحل رودخانه در بهترین موقعیت قرار گرفته اند.

پاها و حرکت کردن

 پلاتی‌پوس دارای چهار ساق پا می‌باشد
که به صورت افقی از بدنش قرار گرفته اند. این ترتیب قرار گرفتن اعضاء امکان راه
رفتن روی زمینی مانند یک مارمولک را می سازد. پاهای جلویی دارای پرده های بزرگ
پوستی هستند که در به جلو راندن پلاتی‌پوس در آب کمک می‌کنند و در هنگام راه رفتن
در زمین بسته هستند. پاهای عقبی پرده دار دارای یک سری سرپنجه های تیز، خمیده می‌باشند
که به تعادل و راندن پلاتی‌پوس در زمان شنا کمک می‌کنند. سرپنجه ها هم چنین برای
نگه داشتن جانور در حالی که در حال حفاری کردن و تمیز کردن پوستین اش است به کار
برده می‌شود.

دم عجیب

دم پارو مانند پلاتی‌پوس پهن و مسطح است. این دم در زمان شنا کردن به
عنوان یک سکان بکار برده می‌شود و خاک را در زمان تونل سازی به سوراخ زمینی منتقل می‌کند.
هدف اصلی تونل سازی، ذخیره ی چربی در زمان کم بودن غذا، یا تامین انرژی در زمانی
که پلاتی‌پوس به انرژی بیشتری برای خوابیدن روی تخم ها احتیاج دارد، می‌باشد. دم
چاق و فربه نشانه ای از وضعیت سلامتی خوبی است.

دمای بدن

دمای بدن اکثر پستانداران 37 تا 38 درجه ی سلسیوس است. دمای بدن پلاتی‌پوس
تقریباً 32 درجه سیلسیوس است. این باعث کاهش یافتن میزان اتلاف گرمای بدن پلاتی‌پوس
در آب می‌شود.

گردش خون

سلول های خونی قرمز پلاتی‌پوس نسبت به سایر پستانداران میزان هموگلوبین
بیشتری را به همراه دارند. این مسئله به پلاتی‌پوس این امکان را می دهد که بدون
هوا و به مدت طولانی تری دوام بیاورد. ضربان قلب پلاتی‌پوس می‌تواند از 230-140
ضربان در یک دقیقه تا تقریباً 5 ضربان در هر دقیقه است داشته باشد.

تولید مثل

گونه های نر و ماده در سن دوسالگی به بلوغ جنسی می رسند. پلاتیپوس جنس
ماده، دارای یک جفت تخمدان می­باشد ولی تنها تخمدان سمت چپی عمل می­کند. تخمدان
دیگر به طور ضعیفی رشد می‌کند و دارای هیچ گونه نقش خاصی نمی‌باشد. این جاندار یک
تا سه (معمولاً 2 تخم) تخم کوچک و چرمی می­گذارد، (مانند تخم­های خزندگان)، که
قطرشان در حدود (0.43 in) mm11 و کمی‌گردتر
از تخم­های پرنده می­گذارد. تخم­ها به مدت 28 روز در رحم پرورش می­یابند و تنها 10
روز خوابیدن روی تخم وجود دارد (برخلاف تخم مرغ که تنها 1 روز در رحم و 21 روز
خارج از رحم پرورش مییابد). پس از جفت گیری، ماده جنس نر را ترک می‌کند و دو یا سه
تخم را در سوراخ زمینی می گذارد. تخم های پلاتی‌پوس دارای زرده ی تخم بسیار و
پوسته های لاستیکی مانند تخم های خزندگان می‌باشند.

 

نوزادان و تغذیه آنها

زمانی که نوزادان از تخم بیرون می آیند، آنها از غده های شیری ماده شیر
می خورند. نوزادان تا حدود 17 هفتگی سوراخ زمینی را ترک نمی‌کنند. نوزاد تازه از
تخم بیرون آمده آسیب­پذیر، کور و بدون مو می­باشد و توسط شیر مادرش تغذیه می­شود.
اگر چه پلاتیپوس غده­های پستان را دارد ولی نوک پستان را ندارند. در عوض، شیر از
طریق منافذ پوستی خارج می­شود. شیارهایی بر شکم جنس ماده وجود دارد که باعث ایجاد
چاله­هایی از شیر می­شود، که به نوزادان این اجازه را می­دهخد که شیر را سر بکشند.
پس از اینکه آنها تخم­گذاری کردند، فرزندان به مدت سه تا چهار ماه شیر می­خورند.
در طول خوابیدن روی تخم و از شیر گرفتن، ابتدا مادر تنها برای پیدا کردن غذا به
مدت کمی سوراخ زیرزمینی را ترک می­کند. در این هنگام، او تعدادی از درپوش­های خاکی
باریک را در راستای طول سوراخ زیرزمینی ایجاد می­کند که این عمل احتمالاً برای
حفاظت نوزادان از شکارچی­ها می­باشد؛ پس از تقریباً 5 هفته، مادر اوقاع بیشتری را
در روز از نوزادش صرف می­کند و تقریباً در ماه چهارم نوزاد در بیرون از سوراخ
زیرزمینی پدیدار می­شود.

عمر

پلاتی‌پوس حداقل 16 سال در جنگل زندگی می‌کند، البته
خیلی از آنها در سن جوانی می میرند. تا به حال بلندترین طول عمر ثبت شده پلاتی‌پوس
در اسارت 17 سال بوده است اغلب تحقیقات نیاز به تصدیق عمر معمول حیوان در جنگل
دارد. اگرچه تخمین زده می‌شود که حدود 5-4 سال برای جانور نر و 8-6 سال برای جانور
ماده خیلی بی دلیل نمی‌باشد.

رفتار و رژیم غذایی پلاتی‌پوس

غذای پلاتی‌پوس لارو
حشرات متعددی تشکیل می دهند، مثل کرم‌ها، خرچنگ ها، جانوران نرم تن، لار و حشرات
آب شیرین، پشه، مگس، خرمگس،تخم ماهی قزل آلا، تخم قورباغه، وزغ، قورباغه کوچک، و
ماهی از انواع جانورانی هستند که پلاتی‌پوس از آنها تغذیه می‌کند و آنها را در
منقار می‌گیرد و سپس وقتی بر روی آب آمد آنها را می خورد. پلاتی‌پوس از طریق شیرجه
زدن در آب به جستجوی غذا می پردازد. او از کنار سنگ ها و گوشه گوشه ی آب به جستجو
می پردازد.

دشمنان طبیعی پلاتی‌پوس

پلاتی‌پوس‌ها توسط
شکارچیان متعددی خورده می‌شوند مثلاً سگ استرالیایی (دینگو)، گربه وحشی، سوسمارها،
موش آبی، پیتون، کروکودیل، مارماهی، ودیگر ماهی های بزرگ، عقاب ها و جغدها هم می‌توانند
شکارچیان آنان محسوب شوند. گاهی پرندگان بزرگ شکارچی مثل شاهین، عقاب و جغد، گاهگاه پلاتی‌پوس در
آب را به دام می اندازند در حالی که پیتون ها و موش های آبی استرالیایی ممکن است پلاتی‌پوس‌های
جوان در آشیانه را مورد حمله قرار دهند. از زمانی که ساکنین اروپایی گونه هایی مثل
روباها، سگ ها، و گربه ها را معرفی کرده اند به نوعی آنها شکارچیان پلاتی‌پوس به
حساب آمده اند.

تاثیر انسان بر پلاتی‌پوس

تا اوایل
قرن بیستم، این جانور به خاطر خزش مورد شکار قرار می­گرفت، ولی اکنون در سرتاسر
مرتع طبیعی­اش محافظت می­شود. اگر چه برنامه­های تولید مثل تنها دارای موفقیت
محدودی بوده و پلاتی‌پوس در مقابل تأثیرات آلودگی، آسیب­پذیر است، این جانور در
مقابل هیچ­گونه تهدید آنی قرار ندارد.

آنها همچنین توسط آلودگی آب ها، فرسایش تپه های
جویباری، ساختن سدها و کارهای توسعه ی جویبار صدمه می بینند.

برخی مشکلات غیر عمدی که انسانها انجام می دهند و
سلامت پلاتی‌پوس را به خطر می اندازند عبارتند از:

v     
تور انداختن برای گرفتن ماهی و آشغال ریختن در آب

v     
انداختن قلاب های ماهیگیری در آب

v     
صدمه زدن به آنان از طریق پرتاب کردن اشیاء نوک تیز
مثل شیشه و قوطی در آب

v     
از دست دادن کیفیت های ضد آبی خز آنها توسط ریختن
روغن و دیگر اشیایی در آب

v     
آب را توسط پمپ بالا کشیدن از راه‌های زیرزمینی

v     
خراب کردن لانه های آنها، آسیب رساندن به پوشش گیاهی
کنار رودخانه ها و بتن ریزی کانال

v     
از بین بردن غذای آنها توسط استفاده از حشره کش ها
برای از بین بردن حشرات

v     
حمله ور شدن به آنها از سوی گربه ها و سگ ها .

پیشنهاد

جلوگیری از ماهی گیری غیرقانونی و به دام انداختن ماهی ها

تمیز نگه داشتن رودخانه ها

عدم استفاده از حشره کش یا آفت کش در آن نواحی

جلوگیری از حمله ور شدن به آنها از سوی گربه ها و سگ ها

جلوگیری از بالا کشیدن آب توسط پمپ از راه های زیرزمینی

نگهداری و پرورش آن در پارک وحش ها

 

تا بتوانیم نسل این انور شگفت انگیز را حفظ کنیم.

 

منابع

1)                 
http://rainforest-australia.com/accomodation.htm

2)                 
http://www.proteinspotlight.org

3)                 
http:llen.wikipedia.org/wiki/platypus-
venom this text was last modified
 

4)                 
http://pl.atyp.us/platypix/large/1018a.jpg

5)                 
http://pl.atyp.us/platypix

6)                 
http://www.learnanimals.com/platypus/

7)                 
http://rainforest-australia.com/platypus.htm

8)                 
http://interllectual.com/images/animals/birds/Pacific_Black_Duck.jpg